Teleferikler ilk olarak 19. yüzyılın sonlarına kullanılmaya başlandı. İnsanların ve yüklerin taşınması amacıyla kullanılan kablo aracılığıyla çekilen arabalar (füniküler) daha sonra havai teleferikler yaygınlaşmaya başlamıştır.

20. yüzyılın başlarından itibaren ise daha kullanışlı ve verimli olan havai teleferiklerin kullanılması yaygınlaşmıştır.

Teleferik Nedir ? Nerelerde Kullanılır ?

Teleferik, havada gerili bir ya da birden fazla çelik halat üzerinde asılı olarak birbirine uzak mesafeler arasında yol alan taşıta verilen isimdir. Genellikle ulaşılması zor noktalara kurulurlar. İnsan ve yük taşımasında kullanılırlar. İnsanların taşınmasında kullanılan teleferiklerde çelik halatlara asılı olan bir yolcu kabini mevcuttur.

Özellikle turizm ve kış sporlarında ekonomik ve rahat ulaşım sağlayan bir araç olarak ön plana çıkmaktadır. Maden ocaklarında maden taşımada kullanılan teleferik sistemleri de vardır.

Teleferiğin Çalışma Prensibi

Çalışma prensibi olarak asansörlere benzerler ve aynı asansörler gibi birçok komponentten meydana gelirler. İstasyonlar, halat, dişli, araçlar, kontrol sistemleri, garaj ve istasyonlar bu bileşenlerin başlıcalarıdır. Tek yön ve tek halat olan teleferik sistemleri veya iki ve daha fazla çelik halat olan teleferik sistemleri olarak tasarlanırlar. Teleferik sistemleri çelik halata bağlama aparatı olan klemens aparatıyla birbirinden ayrılırlar.

Başlangıç ve bitiş noktasında bulunan iki adet istasyona vardır. Teleferik kabininin içerisinde herhangi bir motor, servis freni, kumanda paneli bulunmamaktadır. Bu sistemlerin montajının tamamı istasyon içerisinde yapılır.

Tahrik sistemleri iki istasyondan birisinde bulunabilir. Havada olabileceği gibi yeraltında da olabilir.

Teleferik Tipleri 

Dünyada en yaygın kullanılan başlıca teleferik sistemleri şunlardır.

Teleski

Genelde kış sporlarının yapıldığı başlangıç seviyesindeki kısa pistlerde kullanılmak üzere tasarlanmışlardır. Kayak yapanları pistin alt kısımından, en üst kısımına çıkarmak amacıyla kullanılırlar. Taşıdığı kişileri diğer teleferikler gibi yukarıdan değilde zemin üzerinde taşırlar.

Teleskiler sabit klemensli teleferik grubundandır. Maksimum 3.5 m/sn hızında, 1.700 kişi/saat taşıma kapasitesinde imal edilebilirler. Genelde 1 veya 2 kişilik oturaklar kullanılır.

Teleski’lerin tek dezavantajı kayakçıları zemin üzerinde taşıdığından pistte kaymakta olan diğer kayakçılarla teleski’de üst noktaya çıkan kayakçıların çarpışma ihtimalleridir.

Telesiyej

Telesiyejler genellikle kayak merkezleri, kamplar ve yerleşim yerleri arasında kullanılan teleferik tipidir. Kayak merkezlerinde kullanılan telesiyejlerde oturak, yerleşim yerlerinde kullanılan telesiyejlerde ise kabin bulunmaktadır.

Sabit ve ayrılabilir klemensli olarak iki grupta sınıflandırılır. Özellikle sabit klemensli telesiyejler emniyet ve güvenlik bakımından en üst sınıfta yer alır.

Sabit klemensli tipi genellikle 4 ve 6 kişi taşıma kapasiteli oturaklar ile 3 mt/sn hızında imal edilirken, ayrılabilir klemensli tipleri ise 6 ve 8 kişi taşıma kapasiteli oturaklar ile maksimum 6 mt/sn hızlarında kullanılabilirler. Taşıma kapasiteleri 3000 kişi/saat’e kadar çıkar.

Telemiks

Özellikleri Telesiyej ile aynıdır. Tek farkı taşıma esnasında hem oturak hemde kabinlerin aynı hatta kullanılmasıdır.

Ülkemizden bir örnek vermek istersek Bursa Uludağ’da bulunan Sarıalan ile Çobankaya arasında kurulu olan teleferik gösterilebilir. 3000 metrelik Sarıalan-Çobankaya hattında 2 kişilik oturaklar ve aynı zamanda kabinler kullanılmaktadır.

İki ve Üç Halatlı Teleferikler

Birden fazla halat kullanılması teknik açıdan avantajlıdır. 3000 metrenin üzerinde mesafeyi gidebilirler, rüzgara karşı daha fazla mukavemeti vardır. Özellikle ulaşılması çok güç bölgelerde tercih edilir. Sistemin taşıma kapasitesi çok yüksektir. Ayrılabilir klemensler kullanılabilir. Yeni gelişen teknolojiler sayesinde stop-start (dur-git) mümkündür.

Füniküler (Var-Gel Tipi Teleferikler)

“Reversible ropeways” olarak adlandırılırlar. Zor arazi koşullarında, yüksek yapılara ulaşmak için ve rampalarda kullanılmaktadırlar. Bu tip bir teleferiğin hattı yokuş yukarı veya aşağı olabilir. Bağımsız bir kabin veya birleştirilmiş bir kaç kabinden oluşabilir.

En hızlı teleferik sistemidir. 15 m/sn hızına kadar imal edilebilir. Kısa mesafelerde toplu taşıma aracı olarak kullanılır.

Yatay Asansörler

Çalışma prensibi asansörler ile aynıdır. Dikey asansör kurulamayan rampa ve ulaşılması zor, eğimli yerlerde tercih edilir. Kullanım amacına göre maksimum 4 m/sn hızında, 30 kişi taşıma kapasiteli kabinler kullanılabilir.

Mini Metro

Şehir içindeki turistik bölgelerde, üniversite kampüslerinde, havalimanları ve park yerleri gibi insan kalabalığının yoğun olduğu kısa mesafelerde kullanılmak amacıyla dizayn edilmiştir. Gerekli olduğu hallerde bulunduğu şehrin ulaşım altyapısına uyum sağlayacak şekilde konumlandırılma esnekliğine sahiptir.

Maksimum 0.20 eğimde, ortalama 30 km/saat hıza ulaşabilir.

Dünya’nın ve Türkiye’nin En Uzun Teleferikleri

1942’de İsveç’in Norsjö şehrine kurulan 13,2 km’lik “Norsjö Teleferiği” dünyanın en uzun teleferiğidir. Seyahat süresi başlangıç noktasından bitiş noktasına kadar yaklaşık 1.5 saat sürmektedir.

Türkiye’nin en uzun teleferiği Bursa Yıldırım ve Uludağ Sarıalanyaylası arasındaki “Uludağ Teleferiği”dir. 1963 yılında kurulan Uludağ Teleferiği 9 km uzunluğundadır. Aynı zamanda ülkemizdeki ilk teleferik olma özelliğini taşıyan “Uludağ Teleferiği” 1634 m’lik yüksekliğe çıkmaktadır.